MOSTARSKI ŠADRVANI: Bogatstvo sa posebnom draži i orijentalnim koloritom

Šadrvani ili vodoskoci podizani su isključivo u dvorištima džamija, medresa, tekija i hamama, a osim što su služili svojoj svrsi, ukrašavali su predvorja spomenutih ustanova.

Redakcija
26. 11. 2023

Džamija Karadžozbegova i šadrvan 1930-ih

Mostar je oduvijek obilovao vodom, koja je donosila Mostaru život bilo rijekama, bilo brojnim izvorima. Tu ljubav prema vodi, Mostarci su još više potencirali gradnjom brojnih česama, ali i šadrvana. Inače, riječ šadrvan je složenica, sastavljena od perzijskih riječi „šad“ – u značenju veseo, razdragan i „revan“ – u značenju teći.

Šadrvani ili vodoskoci podizani su isključivo u dvorištima džamija, medresa, tekija i hamama, i oni su ovim ustanovama davali posebnu draž i orijentalni kolorit. Njihov zadatak nije bio samo da daju vodu za ritualno pranje pred molitvu nego i da ukrašavaju predvorja spomenutih ustanova.

Mostarski šadrvani su građeni slično ostalim šadrvanima koji su do 1878. godine podignuti u našim krajevima. Sastojali su se od malog bazena iz kojeg se voda prelijeva u veliki bazen, i iz ovog otiče kroz šest ili osam slavina. Svi mostarski šadrvani bili su natkriveni piramidastim krovom pod pločom koji se oslanjao na šest ili osam kamenih stupova vezanih lukovima.

Koliko se zna, u Mostaru je bilo svega pet javnih šadrvana: pred Karađoz-begovom, Koski Mehmed-pašinom, Ćejvan Ćehajinom i Hafiz-hodžinom džamijom, i pred medresom Roznamedži Ibrahima.

Ovaj posljednji je bio najljepši i najveći šadrvan u Mostaru. Danas oni postoje pred Karađoz-begovom i, Koski Mehmed-pašinom džamijom i oba služe namijenjenoj svrsi. Šadrvan pred Ćejvan Ćehajinom džamijom srušen je 1885. godine, pred Hafiz-hodžinom džamijom 1932. godine, a pred Roznamedži Ibrahimovom medresom 1940. godine. Na šadrvan pred Hafiz-hodžinom džamijom danas nas podsjeća restoran “Šadrvan” koji je sagrađen na mjestu gdje se ranije nalazio spomenuti šadrvan.

Šadrvan pred Koski Mehmed-pašinom džamijom sagrađen je 1781. godine, što saznajemo iz natpisa na dvjema pločama njenog potkrovlja. Šadrvan pred Roznamedžijinom medresom sagrađen je poslije 1772. godine, dok nam godine izgradnje ostalih šadrvana nisu poznate. I oni su, vjerovatno, sagrađeni krajem XVIII vijeka.

 

Džamija Karadžozbegova i šadrvan 1930-ih

 

Džamija Koski Mehmed pašina 1918.

 

Glavna ulica – Šadrvan Hafiz hodžine džamije 1900-tih

Svi naprijed navedeni šadrvani nalazili su se na lijevoj obali Neretve, a vodom ih je opskrbljivao, izuzev Ćejvan Ćehajinog i Koski Mehemed-pašinog, vodovod koji je išao od Djevojačke vode na Carini. Spomen im nalazimo u narodnoj pjesmi:

U Mostaru na al šadrvanu
Mostarlije abdest uzimaju.

Šadrvani su se još nalazili u Sinan-pašinom i Ćejvan Ćehajinom hamamu i u tabhani kod Starog mosta. Ovi šadrvani su bili zatvorenog tipa i služili su isključivo potrebama kupača i tabaka (kožara) koji su radili u tabhani.

Danas su ostala samo dva – onaj ispred Koski Mehmed pašine i ispred Karadžoz begove, kao i jedan novoizgrađeni ispred Sevri Hadži Hasanove džamije u Donjoj mahali.

(Hivzija Hasandedić, Revija MM 1996.)

 

 

 

Izvor: mostar.live/memorylimit.blogger.ba




Comment As:

Comment (0)